Yeni doğan bir bebeğin dünyaya alışma sürecinde ebeveynleri en çok endişelendiren durumlardan biri gözlerdeki akıntılar ve kabuklanmalardır. Özellikle sabah uyanıldığında kirpiklerin birbirine yapışması, bebeklerde göz çapaklanması sorununun en belirgin işaretidir. Genellikle korkulacak bir durum olmasa da, altında yatan nedenin doğru tespit edilmesi, tedavinin seyri açısından büyük önem taşır. Bu durum bazen basit bir enfeksiyon, bazen de doğuştan gelen anatomik bir darlıktan kaynaklanabilir. Bu rehberde, semptomları doğru okumayı ve evde uygulanabilecek güvenli bakım yöntemlerini detaylandıracağız.

Bebeklerde Göz Çapaklanması Neden Olur?

Bebeklerde göz çapaklanması genellikle gözyaşı kanallarının tam olarak açılmamış olmasından, doğum sırasında kanalın tıkanmasından veya dış etkenlere bağlı gelişen bakteriyel enfeksiyonlardan kaynaklanır. Ayrıca rüzgarlı havalar, göze yabancı cisim kaçması veya soğuk algınlığı gibi viral durumlar da gözde sarı veya yeşilimsi akıntıya ve çapaklanmaya neden olan yaygın faktörlerdir.

Tıkanıklık ve Enfeksiyon Ayrımı

Ebeveynlerin aklına gelen ilk soru genellikle bebeklerin gözleri neden çapaklanır olur. Burada ayrımı iyi yapmak gerekir. Eğer bebeğin gözünde sadece sulanma ve hafif bir çapak varsa, bu durum genellikle mekanik bir tıkanıklığa işaret eder. Ancak çapaklanmaya göz akında kızarıklık, göz kapaklarında şişlik ve huzursuzluk eşlik ediyorsa, bakteriyel bir enfeksiyon (konjonktivit) söz konusu olabilir.

Yenidoğan döneminde gözyaşı kanalları oldukça dardır. Gözyaşı, gözü nemlendirdikten sonra burun boşluğuna akmak yerine kanalda birikirse, bu durgun sıvı bakterilerin üremesi için uygun bir ortam yaratır. Sonuç olarak, vücudun savunma mekanizması devreye girer ve bebeklerde göz çapaklanması neden olur sorusunun cevabı olan o yapışkan salgı ortaya çıkar.

Bebeklerde Gözyaşı Kanalı Tıkanıklığının Belirtileri Nelerdir?

Bebeklerde gözyaşı kanalı tıkanıklığı, gözde aşırı sulanma, kirpiklerde sık sık biriken sarımsı çapaklar ve burun köküne basıldığında iltihaplı sıvı gelmesi şeklinde kendini gösterir. Bebek ağlamadığı halde gözlerinde yaş birikmesi ve göz pınarlarında sürekli ıslaklık, kanalın tıkalı olduğunun en net göstergesidir.

Kanal Tıkanıklığının Mekanizması

Normal şartlarda gözyaşı, göz yüzeyini temizledikten sonra göz pınarlarındaki küçük deliklerden buruna doğru akar. Ancak bazı bebeklerde bu kanalın buruna açılan alt ucunda ince bir zar bulunur. Bu zar doğumdan sonra açılmazsa, gözyaşı geriye doğru taşar. Bu durum, bebeklerde gözyaşı kanalı tıkanıklığına yol açar ve genellikle ilk bir yıl içinde kendiliğinden veya basit masajlarla düzelir.

Bu tıkanıklık tek gözde olabileceği gibi her iki gözde de görülebilir. Semptomlar rüzgarlı havalarda veya bebek üst solunum yolu enfeksiyonu geçirdiğinde şiddetlenebilir. Burun mukozasındaki şişlik, zaten dar olan kanalı daha da sıkıştırarak akıntının artmasına yol açar.

Evde Göz Bakımı ve Temizliği Nasıl Yapılmalı?

Göz çapaklanması yaşayan bebeklerde temizlik, kaynatılıp ılıtılmış temiz su ve steril bir gazlı bez yardımıyla, göz pınarlarından dışa doğru nazikçe silinerek yapılmalıdır. Her bir göz için ayrı bir bez kullanmak, enfeksiyonun bir gözden diğerine taşınmasını önlemek adına kritik bir kuraldır ve pamuk yerine lif bırakmayan malzemeler tercih edilmelidir.

Adım Adım Temizlik Rehberi

Bebeğinizin gözü neden çapaklanır diye endişelenirken yapılan en büyük hata, gözü anne sütü veya çay gibi steril olmayan sıvılarla silmeye çalışmaktır. Bu yöntemler şeker içeriği nedeniyle bakteri üremesini artırabilir. Doğru temizlik şu adımları içermelidir:

1. Ellerinizi sabunla en az 20 saniye yıkayın.
2. Temiz bir gazlı bezi ılık suyla ıslatın.
3. Bebeğin gözünü iç köşeden (burun kökünden) şakaklara doğru tek bir hamlede silin.
4. Kirpiklerde kurumuş çapaklar varsa, ıslak bezi nazikçe üzerinde bekleterek yumuşamasını sağlayın; asla ovalayarak çıkarmaya çalışmayın.

Gözyaşı Kanalı Masajı Nasıl Uygulanır?

Tıkanıklığa bağlı çapaklanmalarda en etkili çözüm, doktorunuzun önereceği masaj tekniğidir. Serçe parmağınızla bebeğin göz pınarı ile burun kökü arasına hafifçe bastırıp aşağıya doğru sıvazlama hareketi yaparak, kanaldaki tıkanıklığın basınçla açılması hedeflenir. Bu işlemin günde 3-4 kez, her seferinde 10 tekrar şeklinde yapılması önerilir.

Hidrostatik Basınç Etkisi

Bu masajın amacı, kese içinde biriken sıvıyı aşağı doğru iterek, burun içindeki kapalı zarı patlatmaktır. Masajı yaparken tırnaklarınızın kısa olduğundan emin olmalısınız. Bebeklerde olan gözyaşı kanalı tıkanıklığı tedavisinde masajın başarı oranı, ilk 1 yaş içinde %90’ın üzerindedir. Düzenli ve doğru uygulanan masaj, cerrahi müdahaleye gerek kalmadan sorunu çözer. Ancak masaj sırasında bebeğin cildini tahriş etmemeye özen gösterilmeli, gerekirse parmak ucuna çok az miktarda bebe yağı sürülmelidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Eğer bebeğin gözündeki çapaklanmaya şiddetli kızarıklık, göz kapaklarında ödem, ışığa karşı aşırı hassasiyet veya ateş eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden bir göz hekimine başvurulmalıdır. Ayrıca, 1 yaşına gelmesine rağmen düzenli masaja yanıt vermeyen ve sulanması devam eden göz çapaklanması durumlarında, sondalama adı verilen basit bir cerrahi işlem gerekebilir.

Tedavi Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Basit çapaklanmalar evde bakımla geçerken, bakteriyel konjonktivit durumunda doktorunuz antibiyotikli damla veya merhem reçete edebilir. Damla damlatırken bebeği sırtüstü yatırıp, alt göz kapağını nazikçe aşağı çekerek damlayı kesenin içine bırakmak gerekir. Damlanın hemen ardından bebeğin gözünü kırpıştırması ilacın yayılmasını sağlar.

Unutulmamalıdır ki, bebeklerde göz çapaklanması neden olur sorusunun cevabı bazen “glokom” gibi daha ciddi göz tansiyonu problemlerini de içerebilir (nadiren de olsa). Bu nedenle gözün şeffaf tabakasında bulanıklık veya gözün normalden büyük görünmesi gibi durumlar acil uzman görüşü gerektirir.

Sıkça Sorulan Sorular ve Yanlış Bilinenler

Ebeveynler arasında kulaktan dolma bilgilerle yapılan bazı uygulamalar, bebeğin göz sağlığını riske atabilir. Örneğin, göze limon sıkmak veya anne sütü damlatmak tıbbi geçerliliği olmayan ve enfeksiyon riskini artıran yöntemlerdir. Bebeklerin gözleri neden çapaklanır sorusuna halk arasında verilen bu tip yanıtlardan ziyade, pediyatrist veya göz hekiminin önerileri dikkate alınmalıdır.

Bebeklerde görülen bu durum çoğu zaman geçicidir ve büyüme sürecinin bir parçasıdır. Sabırlı bir bakım, hijyen kurallarına uyum ve düzenli masaj ile bebeğinizin gözleri kısa sürede sağlığına kavuşacaktır. Gözyaşı kanalı tıkanıklığı, bebeğin görme yetisini etkileyen bir durum değildir; sadece konforunu bozan ve enfeksiyona zemin hazırlayan mekanik bir problemdir. Doğru müdahale ile kalıcı bir hasar bırakmadan çözülür.